Boymadərən bitkisi
Naxçıvan dağlarının çoxillik otu: necə tanınır, nə vaxt toplanır, xalq arasında necə istifadə olunur.
Adi boymadərən çoxillik ot bitkisidir; hündürlüyü 20–80, bəzən 120 santimetrə çatır. Azərbaycanda ağ (bozumtul) və sarı boymadərən növlərinə daha çox rast gəlinir.
Bitki Avropadan Orta Asiyaya qədər geniş yayılıb. Naxçıvan Muxtar Respublikasında onun 9 növü bitir — əsasən aşağı və orta dağlıq ərazilərdə, quru dərələrdə, çay kənarındakı çəmənliklərdə, talalarda və yol kənarlarında.
Boymadərən çiçəkləmə dövründə — iyun və avqustun birinci yarısında — toplanır: yarpaqlar, gövdənin yuxarı hissəsi və çiçək qrupları kəsilir. Kökü və pöhrələri qazıb çıxarmaq olmaz; eyni sahədən təkrar yığım yalnız 1–2 ildən sonra mümkündür. Toplanmış ot havası yaxşı dəyişən kölgəli yerdə, kağız və ya parça üzərində qurudulur.
Otun və çiçəklərin tərkibində təxminən 0,8% efir yağı, xamazulen, acı və aşı maddələri, flavonoidlər və K vitamini var — boymadərənə xas acımtıl ətir də buradan gəlir.
Xalq arasında boymadərən çayı ağır yeməkdən sonra həzmə kömək üçün içilir. «Boymadərən arağı» isə adına baxmayaraq spirtli içki deyil — bitkidən sulu dəmləmədən fərqli üsulla alınan xüsusi sudur və ənənəvi olaraq köp və həzm narahatlığında istifadə edilir.
Bu məlumat ənənəvi istifadəyə aiddir. Hamilələr, süd verən analar və daimi dərman qəbul edənlər boymadərəndən istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidir.