Ordubad rayonu haqqında ümumi məlumat
Kiçik Qafqazın ətəyində, Araz boyunca uzanan rayon: sərhədləri, kəndləri, tarixi və qorunan abidələri bir yerdə.
Ordubad Naxçıvan Muxtar Respublikasının cənub-şərqində, Kiçik Qafqaz sıra dağlarının ətəyində yerləşir. Relyefi əsasən dağlıqdır, bir hissəsi dağətəyi, cəmi 5–6 faizi isə aran ərazidir. Cənubdan İranla, şimaldan və şərqdən Ermənistanla həmsərhəddir, qərbdə Culfa rayonu ilə qonşudur. Mərkəzi Ordubad şəhəridir.
Rayonun ərazisi 978,99 kvadrat kilometrdir; 2019-cu il məlumatına görə burada 50 mindən çox insan yaşayır. Tərkibində bir şəhər, iki qəsəbə — Şəhriyar və Parağaçay — və 43 kənd var. Əylis, Nüsnüs, Dırnıs, Kələki, Tivi, Nəsirvaz, Pəzməri kimi kəndlərin hər birinin öz tarixi və öz adəti yaşayır.
Ordubad inzibati rayon kimi 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunub. 1963-cü ildə ləğv edilərək Culfa rayonuna birləşdirilib, 1965-ci ilin yanvarında isə yenidən müstəqil rayon kimi bərpa olunub.
Ordubadın salındığı dəqiq tarix bəlli deyil, lakin bu torpaq qədim insan məskənlərindən biri sayılır. Gəmiqayanın qayaüstü təsvirləri, Sabirkənd, Plovdağ və Xaraba Gilan ərazisindəki eramızdan əvvəl II–I minilliklərə aid yaşayış yerləri və nekropollar bu yaddaşın daşa yazılmış səhifələridir.
Mühüm ticarət yollarının kəsişməsində yerləşən Ordubad Yaxın və Orta Şərqlə daim əlaqədə olub. XVI əsrin ikinci yarısından Ordubad ipəyi Venesiyaya, Marselə, Amsterdama ixrac olunurdu; XX əsrin əvvəllərində beynəlxalq sərgilərdə 13 dəfə qızıl medala layiq görülüb. Vaxtilə rayonda 40 növ üzüm yetişdirildiyi qeyd olunur.
Rayonda irili-xırdalı 100-dən çox tarixi-memarlıq və arxeoloji abidə var, onların 30-dan çoxu dövlət tərəfindən qorunur: Cümə, Sərşəhər, Anbars, Mingis məscidləri, Qeysəriyyə, XVI əsr hamamı, 48 kəhriz, İpək Yolu üzərindəki Aza körpüsü, Xaraba Gilan qoruğu, akademik Yusif Məmmədəliyevin və yazıçı Məmməd Səid Ordubadinin ev-muzeyləri. Şəhərdə yaşı 600-ü keçən çinarlar bu gün də kölgə salır.
Memarlıq quruluşu və abidələri ilə seçilən Ordubad 1977-ci ildə qoruq-şəhər elan olunub. İ. Şopen, polyak tədqiqatçı A. Petzold, fransız yazıçısı Aleksandr Düma kimi səyyahlar öz yazılarında bu diyarın gözəlliyindən heyranlıqla bəhs ediblər. (Mənbə: Prezident Kitabxanası.)